จากฟาร์มไทยสู่สำนักงานใหญ่ FAO: หนึ่งปีบนเวทีโลกของโครงการ POOPS จาก Opendream

หกเมือง หกเวที หนึ่งแนวคิด: เลิกรอให้การระบาดประกาศตัวเอง

ตลอดหกเดือนที่ผ่านมา Opendream ได้พาโครงการ POOPS (Proactive One Health Outbreak Prevention System) เดินทางจากอ็อกซ์ฟอร์ด สู่นิวเฮเวน กัวลาลัมเปอร์ ลิสบอน และบิชเคก ก่อนปิดท้ายที่สำนักงานใหญ่ขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ในกรุงโรม ซึ่งโครงการได้รับการคัดเลือกให้ได้รับการยกย่องจากสหประชาชาติ นี่คือเส้นทางที่เราได้เดินทาง และสิ่งที่เราได้แบ่งปัน

นำแนวคิด One Health สู่เวทีโลกที่ Skoll World Forum

เมื่อเดือนเมษายน Opendream ได้ขึ้นเวที Skoll World Forum ที่เมืองอ็อกซ์ฟอร์ด หนึ่งในเวทีรวมตัวของนวัตกรทางสังคมและผู้นำที่มุ่งสร้างผลกระทบเชิงบวกที่สำคัญที่สุดของโลก คุณปฏิพัทธ์ สุสำเภา (เก่ง) กรรมการผู้จัดการของ Opendream บรรยายในหัวข้อ “Aligning Human, Animal, and Ecological Health Systems for Impact” นำเสนอว่า Opendream กำลังขับเคลื่อนแนวคิด One Health ผ่านโครงการ POOPS อย่างไร การบรรยายเน้นย้ำพันธกิจของโครงการในการปกป้องระบบนิเวศ ควบคู่ไปกับการยกระดับสุขภาพของคน สัตว์ และชุมชน ซึ่งเป็นวิสัยทัศน์ที่ได้รับเสียงตอบรับอย่างดีจากผู้สร้างการเปลี่ยนแปลงจากทั่วโลกที่มาร่วมงาน

ต่อยอดวิทยาศาสตร์สาธารณสุขที่ Yale School of Public Health

อีกฟากของมหาสมุทรแอตแลนติก แมทท์ พาร์คเกอร์ (Matt Parker) ได้นำผลงานของ Opendream ไปนำเสนอที่หนึ่งในสถาบันการศึกษาที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดของสหรัฐอเมริกา ด้วยการบรรยายสัมมนาต่อคณาจารย์ในหัวข้อ “Poonomics for Pandemics: Surveillance Innovation from Thailand” ย้อนเล่าเส้นทางของ Opendream สู่งานระบาดวิทยาจากน้ำเสียและเมตาจีโนมิกส์ และเส้นทางนั้นนำไปสู่การสร้างโครงการ POOPS ได้อย่างไร นอกจากนี้ แมทท์ยังเป็นวิทยากรรับเชิญให้กับนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาของ Yale ในรายวิชา “Genomic Epidemiology of Infectious Diseases” เปิดมุมมองให้นักศึกษาได้เห็นนวัตกรรมการเฝ้าระวังทางชีวภาพที่เกิดขึ้นจริงในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

Global Health Security 2026: การเฝ้าระวังทางชีวภาพตั้งแต่สัตว์ป่าจนถึง H5N1

เมื่อเดือนมิถุนายน แมทท์ พาร์คเกอร์ ได้เข้าร่วมการประชุม Global Health Security Conference 2026 ที่กรุงกัวลาลัมเปอร์ ซึ่งเป็นการประชุมที่จัดต่อเนื่องที่ใหญ่ที่สุดในสาขานี้ รวบรวมผู้แทนกว่า 1,240 คนจาก 88 ประเทศ ณ ศูนย์การประชุมกัวลาลัมเปอร์ (Kuala Lumpur Convention Centre) แมทท์ร่วมเวทีเสวนาในหัวข้อ “One Health Biosurveillance: From Wildlife to H5N1” อธิบายว่า Opendream ผสานการถอดรหัสพันธุกรรมแบบเมตาจีโนมเข้ากับการเฝ้าระวังจากสิ่งแวดล้อมในพื้นที่เสี่ยงสูงด้าน One Health เพื่อตรวจจับภัยสุขภาพที่กำลังก่อตัวได้อย่างไร ในขณะที่เชื้อ H5N1 กำลังแพร่ไปสู่สัตว์ชนิดใหม่และพื้นที่ใหม่ เวทีเสวนานี้ย้ำประเด็นที่เป็นหัวใจของงาน Opendream นั่นคือ การเฝ้าระวังที่รอให้มีผู้ป่วยก่อน คือการเฝ้าระวังที่มาช้าเกินไป

POOPS บนเวที World One Health Congress ที่ลิสบอน

เดือนกันยายน POOPS ได้ไปปรากฏตัวที่ลิสบอนโดยที่เราไม่ได้ไปด้วยตัวเอง ในการประชุม 9th World One Health Congress ซึ่งเป็นเวทีหลักระดับโลกของสาขานี้ จัดโดย Global One Health Community คุณ Juliana Gil จาก CZ Biohub San Francisco ได้นำเสนองานวิจัยของเรา ในฐานะส่วนหนึ่งของข้อเสนอที่กว้างกว่า ว่าจะเกิดอะไรขึ้นเมื่อศักยภาพด้านการถอดรหัสพันธุกรรมอยู่ในมือของคนในพื้นที่

ทีม Rapid Response ของ Biohub ทำงานเช่นนี้มาหลายปี นับตั้งแต่ปี 2017 ทีมได้ฝึกอบรมห้องปฏิบัติการในกว่า 25 ประเทศทั่วแอฟริกา เอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และอเมริกาใต้ ให้สามารถสร้างและดำเนินโครงการถอดรหัสพันธุกรรมแบบเมตาจีโนมด้วยเทคโนโลยีรุ่นใหม่ (mNGS) ได้ด้วยตัวเอง โดยผสานขั้นตอนในห้องปฏิบัติการเข้ากับชีวสารสนเทศที่จำเป็นต่อการแปลงข้อมูลดิบให้เป็นคำตอบที่นำไปใช้ได้จริง Opendream คือหนึ่งในผู้ได้รับการฝึกอบรมนั้น และไปป์ไลน์เมตาจีโนมของ POOPS ในรูปแบบปัจจุบันก็เกิดขึ้นได้เพราะการฝึกอบรมดังกล่าว

One Health ในเอเชียกลาง: การประชุมระดับภูมิภาคที่บิชเคก

Opendream ได้เข้าร่วมการประชุมระดับภูมิภาคครั้งที่ 2 ของโครงการ “One Health for Pandemic Prevention, Food System Resilience, and Ecosystem Health in Central Asia” ระหว่างวันที่ 14–15 กันยายน ที่กรุงบิชเคก สาธารณรัฐคีร์กีซ การประชุมนี้จัดร่วมกันโดยรัฐบาลสาธารณรัฐคีร์กีซ ศูนย์สิ่งแวดล้อมภูมิภาคเอเชียกลาง (CAREC) และธนาคารโลก ร่วมกับภาคีสี่ฝ่าย (Quadripartite) ได้แก่ FAO, UNEP, WHO และ WOAH โดยรวบรวมกระทรวงด้านสาธารณสุข เกษตร และสิ่งแวดล้อมจากทั้งห้าประเทศในเอเชียกลาง พร้อมด้วยห้องปฏิบัติการระดับชาติ นักวิจัยจากสถาบันการศึกษา และหน่วยงานระหว่างประเทศ ในงาน Regional One Health Scientific Day เมื่อวันที่ 15 กันยายน แมทท์ พาร์คเกอร์ ได้นำเสนอในหัวข้อ “Metagenomics, Wastewater, and One Health” แบ่งปันแนวทางการนำ POOPS ไปปรับใช้ในบริบทของเอเชียกลาง

ได้รับการยกย่องจาก FAO ที่กรุงโรม

ในเดือนกันยายนเช่นกัน POOPS ได้รับการคัดเลือกให้ได้รับการยกย่องจากองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ในการประชุม FAO Global Conference for Actions on One Health in Agrifood Systems ระหว่างวันที่ 21–23 กันยายน ณ สำนักงานใหญ่ FAO ในกรุงโรม โครงการยกย่องนี้มุ่งเชิดชูแนวปฏิบัติที่ดีและนวัตกรรมที่โดดเด่นซึ่งขับเคลื่อนแนวทาง One Health ในระบบเกษตรและอาหาร โดยคณะผู้เชี่ยวชาญนานาชาติที่ได้รับการเสนอชื่อโดย FAO ประเมินโครงการต่าง ๆ จากผลกระทบที่เกิดขึ้นจริง ความเป็นนวัตกรรมและความริเริ่ม การมีส่วนร่วมอย่างทั่วถึงและผลกระทบทางสังคม ความสามารถในการขยายผลและนำไปทำซ้ำ และความยั่งยืนในระยะยาว

เกี่ยวกับ POOPS: จากการเฝ้าระวังแบบตั้งรับ สู่การเฝ้าระวังเชิงรุก

โครงการ POOPS คือการคิดใหม่อย่างถึงรากว่าโลกจะเฝ้าระวังและรับมือกับภัยสุขภาพอุบัติใหม่อย่างไร ระบบเฝ้าระวังโรคในปัจจุบันส่วนใหญ่เป็นแบบตั้งรับ คือรอให้มีผู้ป่วย ตรวจหาเฉพาะเชื้อก่อโรคที่รู้จักอยู่แล้ว และระดมการรับมือก็ต่อเมื่อการแพร่ระบาดเกิดขึ้นแล้ว แนวทางนี้สร้างช่องโหว่อันตรายที่ทำให้การตรวจพบล่าช้า ปล่อยให้เกิดการแพร่เชื้อที่ป้องกันได้ และก่อให้เกิดการสูญเสียชีวิตและแรงกระแทกทางเศรษฐกิจอย่างมาก โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีทรัพยากรจำกัด

ตลอดสองปีที่ผ่านมา Opendream ได้พัฒนาและทดสอบวิธีการตรวจจับระดับโมเลกุลอย่างเข้มงวดในสภาพภาคสนามจริง ในการศึกษาเพื่อยืนยันผลในฟาร์มห้าแห่งจากสองจังหวัดของไทย ไปป์ไลน์เมตาจีโนมของ POOPS ตรวจพบไวรัสได้มากกว่า 500 สปีชีส์ โดย 91% ของตัวอย่างพบเชื้อก่อโรคที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษอย่างน้อยหนึ่งชนิด ผลลัพธ์นี้แสดงให้เห็นว่าระบบสามารถตรวจจับสัญญาณไวรัสความเสี่ยงสูงได้อย่างน่าเชื่อถือ แม้ในตัวอย่างจากสิ่งแวดล้อมที่ซับซ้อนและปะปนกัน ซึ่งเป็นการพิสูจน์แนวคิดที่สำคัญยิ่งต่อการขยายผลแนวทางนี้ไปทั่วภูมิภาค

อ่านผลการทดลองฉบับก่อนตีพิมพ์ (preprint) ได้ที่ bioRxiv

โครงการนี้ออกแบบมาโดยเฉพาะสำหรับชุมชนเกษตรกรรมในชนบทของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งมีโครงสร้างพื้นฐานด้านการเฝ้าระวังแบบดั้งเดิมจำกัด แต่มีความเสี่ยงสูงต่อการข้ามสายพันธุ์ของเชื้อจากสัตว์สู่คน (zoonotic spillover)

เกี่ยวกับ Opendream

Opendream คือองค์กรด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่มุ่งสร้างโซลูชันแบบเปิดที่ยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลาง เพื่อรับมือกับความท้าทายด้านสุขภาพและการพัฒนาระดับโลก ผ่านโครงการอย่าง POOPS Opendream มุ่งมั่นให้ชุมชนที่เปราะบางที่สุดต่อภัยสุขภาพอุบัติใหม่ ได้เข้าถึงเครื่องมือและข้อมูลที่จำเป็นในการรับมือได้ก่อนใคร